دکتر قالیباف نماینده ویژه جمهوری اسلامی در امور چین، در سرمقاله روزنامه اینترنتی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب#صدای_ایران، نقشه‌ی راه عملیاتی توسعه روابط ایران و چین در شرایط جدید بین‌المللی را بررسی کرده است.

پنجاه و پنجمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک ایران و چین فرصتی است تا ضمن احترام به مسیری که تاکنون طی شده، بیش از گذشته به آینده نگاه کنیم. روابط دو کشور طی بیش از پنج دهه از تحولات مهم منطقه‌ای و بین‌المللی عبور کرده و استمراریافته است. این استمرار سرمایه ارزشمندی است، اما ارزش آن زمانی بیشتر می‌شود که بتوانیم آن را متناسب با شرایط جدید جهان به همکاری‌های عمیق‌تر و پایدارتر تبدیل کنیم.

توجه و اهتمام حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به برقراری و توسعه یک رابطه متوازن با چین، نشان‌دهنده نگاهی راهبردی، واقع‌بینانه، موشکافانه و دقیق به عرصه سیاست خارجی و اقتصاد بین‌الملل است. تأکید ایشان بر این است که تعامل با قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه چین، نباید به توافقات تشریفاتی محدود شود، بلکه باید چارچوبی متوازن، پایدار و مبتنی بر منافع متقابل و دستاوردهای ملموس داشته باشد. پیگیری منظم و مستمر اقدامات و توافقات صورت‌گرفته از ویژگی‌های بارز رویکرد مدیریتی ایشان است؛ به‌طوری‌که ارزیابی نهایی همکاری‌ها را نه در سطح سیاست‌گذاری و اسناد، بلکه در خروجی‌های ملموس، پروژه‌های عملیاتی و ارزش افزوده واقعی آن‌ها برای منافع کشور جست‌وجو می‌کنند.

در اولین دیدار رسمی رئیس‌جمهور محترم با رهبر معظم انقلاب، موضوع روابط با چین به‌عنوان یک اولویت سیاست خارجی ایران مطرح شد. همچنین ایشان در دیدار با بنده و دستورات مکتوبی که به اینجانب ابلاغ می‌فرمایند، مسائل را نه به‌صورت توصیه‌های کلی یا تعارفات دیپلماتیک، بلکه به شکلی کاملاً مصداقی، دقیق و محور به محور موردتأکید قرار می‌دهند. در مدت زمانی که این مسئولیت بر دوش بنده بوده است، دستور کاری که رهبر معظم انقلاب در موارد متعدد در موضوع چین تعیین کرده‌اند، بسیار راهگشا بوده است و امیدواریم با لطف خداوند متعال بتوانیم به وظایف خود در این زمینه و دستور کاری که ایشان تعیین کرده‌اند، عمل کنیم.

براین‌اساس، می‌توان نقشه راه عملیاتی تعاملات با چین را در ۴ محور خلاصه کرد:

۱- نقش چین در پایان‌دادن به جنگ و شرایط «نه جنگ و نه صلح» برجسته است. تجربه چین در مقاومت مقابل آمریکا و نقش آن‌ها در مبارزه با یک‌جانبه‌گرایی و تقویت جنوب جهانی، فرصت‌هایی برای ما دارد. در کنار بهره‌مندی از این تجربه، می‌توانیم با همکاری، همگرایی و هم‌افزایی، علاوه بر حل این مسئله، روابط راهبردی خود با چین را مستحکم‌تر کنیم.

۲- وضعیت منطقه پس از جنگ تغییر کرده است. بسیاری از کشورهایی که دل به امنیت وارداتی بسته بودند، امروز دریافته‌اند که امنیت در دست کشورهای منطقه است، نه قدرت‌های خارجی. ایران نیز به دنبال ایفای نقش جدی و اساسی در معماری جدید منطقه‌ای است. در این میان، جایگاه چین برجسته است. روابط چین با ما و سایر کشورهای عربی منطقه، همراه با رویکردهای دولت این کشور که در قالب چهار پیشنهاد رئیس‌جمهور چین قابل‌دسته‌بندی است، فرصتی فراهم می‌کند تا از نقش مثبت چین در شکل‌دهی به این نظم جدید و افزایش ثبات در منطقه استفاده کنیم.

۳- جهان به سمت ساختاری متنوع‌تر و چندمرکزی‌تر حرکت می‌کند. سهم آسیا، کشورهای درحال‌توسعه و اقتصادهای نوظهور در اقتصاد و مناسبات بین‌المللی افزایش‌یافته و این تحول در سال‌های آینده اهمیت بیشتری خواهد یافت. ایران و چین در موضوعاتی مانند احترام به حاکمیت ملی، استقلال کشورها، گفت‌وگو، توسعه و چندجانبه‌گرایی اشتراکات مهمی دارند. چین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان و عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، نقش مهمی در تحولات نظام بین‌الملل دارد. برای ایران، مسئله اساسی این است که در این محیط در حال تغییر، ضمن حفظ استقلال و تنوع روابط خارجی، از ظرفیت همکاری با چین در جهت منافع ملی و توسعه کشور استفاده کند. استفاده از ظرفیت‌های سازمان همکاری شانگهای و بریکس، جایگاه بین‌المللی ایران را به شکل روزافزونی ارتقا می‌دهد.

۴- اقتصاد، فناوری و مناسبات بین‌المللی با سرعت در حال تغییر است. روابط ایران و چین نیز باید متناسب با این تحولات توسعه یابد. ظرفیت آن وجود دارد که در کنار مناسبات سیاسی و تجاری فعلی، سرمایه‌گذاری، تولید مشترک، فناوری و همکاری‌های بلندمدت توسعه‌ای سهم بیشتری در روابط دو کشور پیدا کند. باید میان یک سند راهبردی و قراردادهای اجرایی تفاوت قائل شد.

برنامه جامع همکاری ۲۵ساله چارچوبی بلندمدت برای جهت‌دهی به همکاری‌های دو کشور است و تحقق آن مستلزم تعریف پروژه، توافقات اجرایی، تأمین مالی و مسئولیت‌پذیری دستگاه‌ها و بنگاه‌های ذی‌ربط است.

بالفعل کردن این محورهای همکاری نیازمند توجه به دو نکته است:

اول، باید بدانیم که چین به‌عنوان یک قدرت بزرگ اولویت‌های مختلفی دارد و ما باید سعی کنیم جایگاه و اولویت ایران را برای طرف چینی به‌درستی تبیین کنیم.

تعریف دستور کار در فصل مشترک برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و برنامه پانزدهم توسعه چین، کلید سرعت‌بخشی به روابط فی‌مابین دو کشور است.

دوم اینکه همه اتفاق‌نظر دارند که باید بیش از گذشته بر بالفعل کردن ظرفیت‌ها و تسریع در تحقق نتایج ملموس تمرکز کنیم. یکی از ضرورت‌های مهم، حرکت از تعدد ارتباطات به انسجام در پیگیری است. دستگاه‌های مختلف دولتی، بخش خصوصی، نهادهای اقتصادی، دانشگاه‌ها و مراکز علمی و فناوری، هر یک ظرفیت‌های مهمی برای همکاری با چین دارند. این تنوع یک مزیت است، مشروط بر آنکه در سطح ملی از جهت‌گیری و هماهنگی کافی برخوردار باشد.

مأموریت نماینده ویژه کمک به ایجاد همین انسجام، اولویت‌بندی، تسریع تصمیمات و پیگیری موضوعات کلان و فرابخشی است تا ظرفیت‌های موجود در یک‌جهت و با اثربخشی بیشتری به کار گرفته شوند؛ نه اینکه به‌جای دستگاه‌های مسئول وارد حوزه اجرا شود. این مأموریت در قالب یک ستاد که نقش سیاست‌گذاری، راهبری کلان، حل تعارضات و نظارت بر اجرای امور را داشته باشد، شکل خواهد گرفت.

اراده دو کشور برای گسترش و تعمیق روابط بالاست، اما در نهایت آنچه اهمیت دارد، شکل‌گیری یک زنجیره منسجم از تصمیم تا اجرا و از اجرا تا ارزیابی نتیجه است. هر توافق مهم باید مسیر روشن اجرا، مسئولیت مشخص، سازوکار تأمین مالی و امکان ارزیابی پیشرفت داشته باشد. اگر این زنجیره کامل شود، بسیاری از ظرفیت‌های موجود به لطف الهی می‌تواند با سرعت بیشتری به نتیجه تبدیل شود.